Bluszczyk kurdybanek – ziółko króla Jana III Sobieskiego

Ta na pierwszy rzut oka niepozorna roślina o niebiesko-fioletowych kwiatach, posiada niezwykłe właściwości lecznicze, docenione przez samego króla Jana III Sobieskiego.

Hrabina Anna Potocka z Działżyńskich, XIX-wieczna specjalistka od ziół, w jednej ze swoich książek opisała następującą historię:

„Otóż w pewnym mieście tyfus dziesiątkował ludzi – wysłano wtedy oddział żołnierzy do pilnowania porządku. Rozłożyli oni obóz na przedmieściu – niestety zarazki zaczęły atakować, padło kilka koni, żołnierze zaczęli chorować – wtedy zauważono, że te konie, które skubią jakieś zielsko nie chorują. Tym zielskiem okazał się bluszczyk kurdybanek – dzięki któremu później król Jan III Sobieski poprowadził swoją armię do zwycięstwa pod Wiedniem. Legenda bowiem głosi, że kiedy szykował się na odsiecz wziął go ze sobą by rycerze mogli popijać herbatkę na wzmocnienie, jako ochronę przed rozlicznymi zarazami i do leczenia odniesionych ran.”

To niezwykłe ziele powszechnie występuje na terenie całej Europy. W Polsce możemy je spotkać na łąkach, w lasach, parkach i ogrodach. Kwitnie od kwietnia do czerwca skutecznie wabiąc owady - w szczególności pszczoły i motyle. Kielichowatego kształtu kwiaty występują po 2-4 sztuki w kątach liści. Co ciekawe bluszczyk kurdybanek posiada zimotrwałe liście, o charakterystycznym sercowato-okrągłym kształcie. Jest rośliną w pełni mrozoodporną, doskonale znoszącą zarówno suszę, jak i okresowy nadmiar wody. Dorasta do 10-20 cm wysokości, wytwarza długie, łatwo zakorzeniające się rozłogi. Stąd też niektóre jego ludowe nazwy: „obłożnik” i „położnik”.

Właściwości zdrowotne:

Właściwości zdrowotne kurdybanka mają źródło w zawartych w nim garbnikach, zapewniających właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwgrzybicze.

Warto zaznaczyć, że bluszczyk kurdybanek:

- łagodzi problemy trawienne i przyspiesza metabolizm;

- regeneruje błonę śluzową żołądka;

- oczyszcza organizm z toksyn;

- przyspiesza gojenie ran;

- działa antybakteryjnie;

- wspomaga płuca i oskrzela, skutecznie łagodząc kaszel i ułatwiając oddychanie;

- stymuluje przepływ żółci wspomagając pracę wątroby;

- wzmaga wydzielanie soków żołądkowych;

- łagodzi stres i uspokaja zaburzenia rytmu serca. Sprawdzi się w stresujących momentach jako skuteczny zamiennik popularnej melisy;

- wzmacnia apetyt;

- zmniejsza łojotok oraz hamuje rozwój wielu powszechnie występujących chorób skóry, w tym m.in. trądziku;

- napar z bluszczyku stosowany jako płukanka do włosów, wzmacnia je i pomaga pozbyć się łupieżu;

- poprawia odporność i działa wzmacniająco na cały organizm, w tym w szczególności serce.

Właściwości kulinarne:

Kurdybanek królował na polskich stołach do czasu zanim pojawiła się pietruszka. Obecnie również z powodzeniem zastąpić może bazylię, czy inne zioła. Wzbogaci smak wszelkiego rodzaju: zup, jajecznic, twarożków, ziemniaków, sosów i sałatek dodając im niepowtarzalnego smaku i aromatu.

Uprawa bluszczyku:

Bluszczyk kurdybanek jest stosunkowo łatwy w uprawie. Z powodzeniem sprawdzi się zarówno w przydomowym ogrodzie, jak i pojemnikach. Preferuje stanowiska zacienione i półcieniste, np. pod koronami drzew. Sadząc go w podłożu zasobnym w sole mineralne sprawimy, że jego liście będą cenniejsze z medycznego punktu widzenia. Należy jednak pamiętać, że bluszczyk kurdybanek zalicza się do roślin bardzo ekspansywnych i bez naszej kontroli może zdominować przestrzeń ogrodu np. nasze trawniki.

Zbiór: Surowcem zielarskim w przypadku bluszczyku kurdybanka są zarówno liście, jak i kwiaty. Z powodzeniem można go suszyć i przechowywać w szczelnych naczyniach. Najlepsze właściwości smakowe liści możemy uzyskać dokonując zbioru z końcem marca i początkiem kwietnia, gdyż to właśnie młode liście wykazują najlepsze właściwości smakowe.

Suszenie ziela należy przeprowadzać w miejscu zacienionym i przewiewnym, najlepiej rozkładając zebrany materiał roślinnych na papierze.

CIEKAWOSTKI

Czy wiesz, że?

- suszone ziele bluszczyku kurdybanka znaleziono podczas wykopalisk archeologicznych w Biskupinie;

- wiele leczniczych zastosowań bluszczyku opisała m.in. XII – wieczna uzdrowicielka św. Hildegarda;

- kurdybanek zawiera witaminy: A, C oraz sole mineralne, m.in. krzem, cynk, żelazo i wapń;

- ludowe określenia bluszczyku to m.in.: kurdyban, bluszczyk ziemny, psia miętka, kocimorda, kudroń;

- jako roślina miododajna kurdybanek wspomaga pracę pszczół.

PRZEPISY

Ważne, by wykorzystywane do przepisów materiał roślinny miały możliwie jak najmniejszy kontakt ze spalinami, w związku z powyższym jego zbiór należy przeprowadzić z roślin, które rosną z dala od ruchliwych ulic i innych potencjalnie zanieczyszczonych miejsc.

Zielone pesto na kanapki lub dodatek do makaronu

Składniki:

· 2 szklanki bluszczyku (młode pędy i liście)

· 2 szklanki liści mniszka lekarskiego

· 100 ml oliwy

· ząbek czosnku

· 1/3 szklanki rozdrobnionych orzechów włoskich

· 1/3 szklanki ziaren słonecznika

· sól, pieprz

Przygotowanie:

Do umytych i wysuszonych liści bluszczyku kurdybanka oraz mniszka lekarskiego dodaj drobno pokrojony ząbek czosnku, ziarna słonecznika oraz orzechy włoskie. Następnie dodaj oliwę i wszystko dokładnie zmiksuj. Do smaku przypraw solą i pieprzem.

Twarożek sałatkowy Składniki:

· - pół kostki twarogu półtłustego/chudego

· - pęczek rzodkiewek

· - jeden średniej wielkości ogórek,

· - jedna łyżka oliwy

· - pęczek cebuli dymki

· - 1, 5 łyżki drobno posiekanych liści krwawnika

· - 2, 5 łyżki posiekanych liści bluszczyku kurdybanka

· - łyżka majonezu

· - pół szklanki gęstego jogurtu

· - sól, pieprz i odrobina cukru – do smaku

Sposób przygotowania

Dokładnie umyte rzodkiewki i dymkę osuszyć; rzodkiewki i cebulki pokroić drobno; dodać obranego pokrojonego w słupki ogórka i pokrojone listki bluszczyka; dokładnie wymieszać majonez z jogurtem, oliwą z dodatkiem soli pieprzu i cukru; zalać sałatkę, dokładnie wymieszać, posypać drobno posiekanymi listkami krwawnika.

Na zdrowie !

Wzmacniające smoothie z bluszczykiem

Składniki:

· 2 szklanki bluszczyku (młode pędy i liście)

· 1,5 szklanki liści mniszka lekarskiego

· 1 banan

· 1 jabłko

· 1 kiwi

· 1 łyżeczka oleju lnianego

· 2 łyżki soku z cytryny

· 1/5 szklanki wody przegotowanej lub jogurtu naturalnego

Przygotowanie:

Do umytych i wysuszonych liści bluszczyku kurdybanka oraz mniszka lekarskiego dodaj banana, jabłko (może być ze skórką), kiwi oraz jogurt naturalny (opcjonalnie wodę), olej i sok z cytryny, a następnie całość zmiksuj.

Na zdrowie!

Tonik na cerę trądzikową

Składniki:

· 2,5 łyżki ziela

· 1 szklanka wody

· ¼ szklanki octu jabłkowego

· 5 kropli olejku eterycznego (np. różanego)

Przygotowanie:

Przygotuj wywar z 2,5 łyżki ziela na 1 szklankę wody, a następnie go przecedź i ostudzić. Na koniec dodaj ¼ szklanki octu jabłkowego i 5 kropli olejku eterycznego, np. różanego.

Otrzymany tonik przelej do butelki i stosuj do przemywania twarzy przed nałożeniem dowolnego kremu. Uwaga można go przechowywać w lodówce do 3 miesięcy.

Na zdrowie!

Uwaga naturalne kosmetyki przechowuj w lodówce. Ze względu na brak konserwantów zachowują świeżość tylko przez kilkanaście dni. Dlatego warto przygotowywać je częściej, ale w małych ilościach.

Ziołowa herbatka z bluszczyku

Składniki:

· 1 łyżka bluszczyku (młode pędy i liście)

· 1,5 szklanki ciepłej wody

Przygotowanie:

Bluszczyk zalej wodą i gotuj pod przykryciem na małym ogniu przez 5 minut. Następnie wywar odstaw na 10 minut. Po wystudzeniu można pić ½ szklanki 2-3 razy dziennie pomiędzy posiłkami.