SMAKI POLSKIEJ PRZYRODY

W myśl zasady - jeśli nie możesz czegoś zmienić, to to polub, pokażę Wam jakie korzyści możecie czerpać z powszechnie występujących roślin. Tym razem zaprezentuję Wam zalety perzu właściwego.

Perz właściwy (Elymus repens) – to pospolicie występująca na półkuli północnej bylina z rodziny traw, dorastającą do wysokości 150 cm. Gatunek ruderalny, zasiedlający ugory, odłogi i tereny nieużytkowane rolniczo, a także pospolity chwast sadów i ogrodów.

W nomenklaturze ludowej nazywany jest: perzem pełzającym, korzenicą, osoczem, pernicą, psią paszą, psią trawą, psim zębem i zagłuszycą.

Pierwsze liście perzu możemy zaobserwować już w połowie marca, a jego kwitnienie przypada na okres lata, czyli od czerwca do września. Roślina ta rozmnaża się głównie poprzez rozłogi podziemne, a także nasiona, których przeżywalność w glebie dochodzi nawet do 10 lat. Z tego względu jest to gatunek bardzo ekspansywny, który w bardzo krótkim czasie potrafi wielokrotnie zwiększyć swoją liczebność. Niszczony i usuwany odrasta z pozostawionych w glebie niewielkich odcinków.

Od wieków perz zwyczajny wykorzystywany był zarówno w lecznictwie, jak i kuchni. Pora zatem przytoczyć jego najważniejsze walory pro-zdrowotne, wykorzystywane przez ludzi prowadzących zdrowy tryb życia.

LECZNICTWO:

Surowcem wykorzystywanym w lecznictwie jest kłącze perzu, które zawiera wiele związków przydatnych dla ludzkiego organizmu, spośród których do najważniejszych zaliczyć należy: węglowodany (głównie fruktany), olejek eteryczny, a ponadto: karoteny, witaminy z grupy B i witaminę C oraz krzem, potas i żelazo. Za ciekawostkę posłuży fakt, że najaktywniejszych leczniczo substancji dostarczają rośliny rosnące na glebach lekkich i piaszczystych.

Warto podkreślić, że zawarte w perzu substancje takie jak: azotan potasu, mannitol, kwas glikolowy i glicerolowy, zwiększają wydalanie moczu, a wraz z nim, szkodliwych substancji przemiany materii, głównie mocznika i chlorków. Z tego względu kłącze perzu bardzo często stanowi składnik ziółek moczopędnych, a sporządzone z niego herbatki mają działanie moczopędne, przeciwmiażdżycowe, ochraniające wątrobę, odtruwające, a także przeciwgrzybiczne i żółciopędne.

Zawarta w kłączu perzu rozpuszczalna krzemionka (krzem) łagodzi stany zapalne błon śluzowych, przyśpiesza ich regenerację, zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych, a także poprawia zdrowotność tkanki łącznej i skóry.

Z kolei znajdujący się w świeżo wyciśniętym soku inozytol (związek organiczny określany najczęściej jako witamina B8) zapobiega odkładaniu się w wątrobie cholesterolu, zmniejsza poziom tłuszczów we krwi i przeciwdziała stłuszczeniu wątroby.

Kolejnym cennym związkiem występującym w kłączach perzu jest inulina - naturalny biopolimer roślinny (czyli wielocukier zapasowy), zaliczany do tzw. probiotyków, który nie podlega strawieniu w przewodzie pokarmowym i może być wchłaniany tylko w bardzo niewielkim stopniu. Dzięki czemu inulina stanowi doskonałą pożywkę dla bakterii Bifidobacterium i Lactobacillus, które warunkują utrzymanie prawidłowej flory jelitowej w naszym organizmie. Należy przy tym podkreślić, że współczesne badania naukowe dowodzą, iż to właśnie w jelitach kształtuje się nasza odporność.

ZBIÓR ZIOŁA:

Kłącza perzu można zbierać zarówno wiosną, jak i jesienią - zaraz po bronowaniu pól, kiedy jest łatwo dostępny.

Zebrany perz należy szybko umyć pod bieżącą wodą, osuszyć w czystej ściereczce, usunąć z niego drobne korzonki i części nadziemne - dopóki są świeże, następnie pociąć na krótkie max 1 cm kawałki, rozłożyć cienką warstwą i suszyć na wolnym powietrzu lub w lekko rozgrzanym piekarniku.

Kłącza perzu można jeść po ugotowaniu, a także na surowo (po opłukaniu i sparzeniu wrzątkiem). Tak przygotowany perz można dodawać do surówek, sałatek i zup jarzynowych, jednak nie więcej niż 20 g dziennie, gdyż może powodować biegunki.

CIEKAWOSTKI:

Czy wiesz, że:

- w Polsce występuje kilka gatunków perzu;

- po wysuszeniu ma słodkawy smak;

- potrafi wyprodukować 100-500 szt. nasion;

- w średniowieczu, świeży sok pozyskany z jego kłączy wykorzystywano przy zwalczaniu pasożytów jelit, a także leczeniu żółtaczki oraz innych przypadłości związanych z wątrobą;

- na przednówku wysuszone i zmielone kłącza perzu wykorzystywano do produkcji lekkiego piwa i wina, a także jako domieszka do mąki, z której pieczono chleb;

- podczas I wojny światowej na terenie dotkniętych głodem Niemiec i Francji, wypiekano placki oraz sporządzano namiastkę słodkiego syropu o nazwie „Mellago Graminis”, którym słodzono napoje;

- perz w palonej formie stanowił namiastkę kawy, a dodawany jako pasza do „menu” dojnych krów, poprawia ilość i jakość mleka.

XVI-wieczny, angielski zielarz John Gerard, pisał że „… chociaż perz jest niemile widzianym gościem na naszych polach i w ogrodach, to jego właściwości lecznicze rekompensują wszystkie krzywdy….”

Pamiętajmy o tym, następnym razem, kiedy będziemy planować „walkę” z tym zielem.

Czy po tym artykule staropolskie przysłowie:

"Czym złodziej w komorze, a wilk w oborze lub świnie w szkodzie, tym perz w ogrodzie..."

straci na aktualności?

PORA POZNAĆ ZALETY PERZU W KUCHNI:

1. Chlebek z dodatkiem mąki z kłączy perzu

Na mąkę wybieramy tylko jasne, grube i mięsiste kłącza, trzeba je oczyścić i dokładnie wysuszyć. Aby z twardych i włóknistych kłaczy perzu uzyskać mąkę, należy je zmielić w elektrycznym młynku. Tak powstały produkt w smaku jest lekko słodkawy i orzechowy, stanowi doskonałą domieszkę do innych mąk.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA:

Przygotowanie zakwasu na chlebek z dodatkiem perzu:

1 dzień. Około 100 g mąki żytniej (garść) mieszamy z taką samą ilością wody letniej – mieszamy. Całość przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce na 12 godzin.

2 dzień – robimy to samo, czyli dosypujemy 100 g mąki żytniej i tyle samo wody letniej – mieszamy, przykrywamy ściereczka i odstawiamy w ciepłe miejsce na 12 godzin.

3, 4 i 5 dnia postępujemy tak samo. Po 12 godzinach od 5 dnia kwas jest gotowy. Możemy na nim upiec pierwszy chleb.

Pamiętajmy, że nasz zakwas jest bardzo młody i chleb może nie wyjść taki jak oczekiwaliśmy.

Dokarmianie zakwasu. Wystarczy dodawać do niego 1 raz na tydzień 100 g mąki i wody letniej. Można tę ilość zmniejszyć do 50g. Bez dokarmiania zakwas dożyje do 10 dni. Zakwas przetrzymujemy w lodówce.

Przygotowanie chlebka z dodatkiem perzu:

Składniki:

- 400 g mąki pszennej razowej,

- 400 g mąki żytniej,

- 100 g zmielonych kłączy perzu,

- 100 g płatków owsianych,

- 50 g siemienia lnianego,

- 100 g ziaren dyni,

- 300 ml letniej wody - najlepiej, aby woda miała temperaturę 37-40 stopni,

- 1 płaska łyżeczka soli (najlepiej morskiej),

- czarnuszka lub biały sezam - do posypania

Mieszamy składniki: mąkę pszenną razową, mąkę żytnią, zmielone kłącza perzu, płatki owsiane, ziarna dyni oraz siemię lniane. Dodajemy do smaku płaską łyżeczkę soli i wyrabiamy stopniowo dolewając letniej wody. Gdy ciasto nabierze gęstości (powinno być miękkie i elastyczne), a składniki zostaną równomiernie rozprowadzone, należy odstawić je w ciepłe miejsce i przykryć ściereczką. Wyrośnięte ciasto, wkładamy do wyłożonej papierem pergaminowym keksowej formy do ¾ jej objętości, a następnie chlebek posypujemy – czarnuszką lub sezamem, wedle preferencji.

Piekarnik nagrzewamy do temperatury 180 stopni C („opiekanie góra + dół”) i do nagrzanego piekarnika wstawiamy chlebek na ok. 40 minut. Następnie ustawiamy piekarnik na 220 stopni C i pieczemy przez 10 minut. W tym czasie nasączamy pędzel wodą i smarujemy nim wierzchnią warstwę chlebka co nada mu chrupkości. Po tym czasie chlebek wyjmujemy i odstawiamy do wystygnięcia.

Chlebek smakuje również na słodko z dodatkiem dżemu lub miodu. Tak zdrowego chleba nie kupicie w żadnym sklepie.

2. Przepis na Wiosenną zupę z perzem

Składniki: - 500 g kłączy perzu - 500 g młodych liści pokrzywy - 50g masła - sól (najlepiej morska)

- pieprz

Sposób przygotowania zupy: Kłącza perzu należy dokładnie opłukać, dobrze wysuszyć, posiekać i zmielić (w ostatniej fazie mielenia można użyć młynka do kawy).

Młode liście pokrzywy należy umyć, posiekać, a następnie zalać wrzątkiem (tak aby przykryć liście). Dodajemy masło oraz sól i gotujemy przez 5 minut.

Następnie dosypujemy 4 łyżki mąki z perzu i ponownie gotujemy 5 min.

Jeśli zupa zrobi się zbyt gęsta wówczas można dolać trochę wody. Na koniec doprawiamy pieprzem.

Smacznego!

Więcej na ten temat możecie poczytać na naszym profilu FB:

https://www.facebook.com/Smaki-Polskiej-Przyrody-1195182127326297/?modal=admin_todo_tour

Artykuł o charakterze edukacyjno – informacyjnym, niepełniący funkcji poradnika medycznego. Informacje, rady i sugestie zamieszczone w ww. tekście nie mogą zastępować osobistych wizyt i konsultacji z lekarzem.

Pamiętaj, zbieraj wyłącznie zioła, które znasz i rób to w miejscach oddalonych od ruchliwych dróg oraz innych źródeł zanieczyszczeń.

Rośliny zbieraj z umiarem, czyli z jednego stanowiska zbierz tylko część roślin, pozostałe pozostaw. Zebranie zbyt dużej ilości ziół z jednego miejsca, może spowodować, że w przyszłym roku już ich tam nie będzie.